Đổi mới cách tiếp cận di sản

Tinh thần đó được nhấn mạnh trong Nghị quyết số 80-NQ/TW (ngày 7/1/2026) của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, khi đặt ra yêu cầu đổi mới nội dung, hình thức lan tỏa văn hóa trong đời sống xã hội. Từ thực tiễn tại một số địa phương, cách làm “Hộ chiếu di sản” bước đầu cho thấy khả năng cụ thể hóa yêu cầu này.

Một trong những vấn đề đặt ra hiện nay là làm thế nào để di sản không chỉ được bảo tồn, mà còn hiện diện rõ nét trong đời sống. Thực tế cho thấy, không ít di tích, bảo tàng vẫn được tiếp cận theo phương thức truyền thống, thiếu tính liên kết và tương tác.

Thành phố Huế là một trong những địa phương tiên phong tạo ra cách tiếp cận mới đối với di sản thông qua “Hộ chiếu du lịch”. Xuất phát từ một ấn phẩm giới thiệu điểm đến năm 2018, đến nay, “Hộ chiếu du lịch Huế” đã được phát triển thành ứng dụng số “Hue City Passport”, trong đó trọng tâm là hộ chiếu di tích, công cụ liên thông các điểm di sản trong một hành trình có cấu trúc.

Theo bà Trần Thị Hoài Trâm, Giám đốc Sở Du lịch thành phố Huế, lượng khách đến địa phương khá lớn nhưng hành trình tham quan thiếu sự kết nối và chưa tạo được động lực khám phá sâu. Trong khi đó, địa phương có lợi thế với hệ thống di sản tập trung, tiêu biểu là Quần thể di tích Cố đô Huế. Theo bà, việc xây dựng “Hộ chiếu du lịch” nhằm giúp hành trình tham quan thành trải nghiệm tương tác, thay vì chỉ dừng ở tham quan đơn thuần.

Thông qua ứng dụng, du khách check-in tại các điểm di tích bằng định vị GPS, mỗi điểm tương ứng với một dấu xác nhận. Khi hoàn thành số lượng điểm nhất định, người tham gia có thể nhận ưu đãi hoặc phần thưởng. Mỗi điểm đến được tích hợp thông tin và câu chuyện ngắn gọn, giúp người tiếp cận hiểu rõ hơn giá trị lịch sử, văn hóa.

Theo đại diện ngành du lịch thành phố Huế, phản hồi từ thị trường khá tích cực và có thể chia thành ba nhóm. Nhóm khách trẻ và khách quốc tế đón nhận tốt, đặc biệt yêu thích yếu tố khám phá và hình thức “sưu tầm” hành trình. Nhóm khách gia đình xem đây là hoạt động tương tác hữu ích cho trẻ em, đồng thời góp phần kéo dài thời gian lưu trú. Với nhóm khách truyền thống, dù ban đầu còn mới mẻ, nhưng khi được hướng dẫn, họ cũng nhanh chóng tiếp cận, tham gia.

Từ “Hộ chiếu di tích", thành phố Huế tiếp tục phát triển “Hộ chiếu ẩm thực”, mở rộng cách tiếp cận theo hướng toàn diện hơn. Mỗi món ăn được đặt trong bối cảnh văn hóa cụ thể, giúp người tham gia không chỉ “ăn” mà còn “hiểu” về nguồn gốc và ý nghĩa. Cách làm này cho thấy xu hướng mở rộng khái niệm di sản, từ vật thể sang phi vật thể, hướng tới một hệ sinh thái văn hóa có sự gắn kết.

Tại Đà Nẵng, “Hộ chiếu di sản” được triển khai từ năm 2025 như một sản phẩm sáng tạo nhằm làm mới cách tiếp cận văn hóa. Theo bà Nguyễn Thị Hồng Thắm, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Du lịch thành phố, việc xây dựng “Hộ chiếu di sản” xuất phát từ nhu cầu liên kết các di sản đơn lẻ thành hành trình có chủ đề, đồng thời đáp ứng xu hướng cá nhân hóa. Hộ chiếu được tích hợp nền tảng số, không chỉ là công cụ lưu niệm, mà còn như một hướng dẫn viên, định hướng hành trình khám phá theo chiều sâu.

Chỉ từ tháng 9 đến tháng 12/2025, thành phố đã phát hành hơn 5.000 hộ chiếu di sản bằng nhiều ngôn ngữ, tỷ lệ du khách hoàn thành từ 5 đến 10 điểm, đạt mức cao. Phản hồi từ du khách tập trung vào các giá trị nổi bật của cuốn hộ chiếu là tính mới lạ, tính tương tác cao, dễ sử dụng và các ưu đãi đi kèm.

Bà Nguyễn Thị Hồng Thắm nhấn mạnh: “Hộ chiếu di sản” là một trong những sản phẩm sáng tạo tiêu biểu trong giai đoạn làm mới du lịch Đà Nẵng. Cách làm này góp phần gia tăng khả năng “kể chuyện điểm đến” khi các di sản được kết nối thành hành trình có câu chuyện xuyên suốt; đồng thời phân bổ dòng khách, làm sống động các điểm đến ít được biết đến và tạo thêm “điểm chạm” sáng tạo trong truyền thông, nâng cao nhận diện văn hóa của địa phương.

“Hộ chiếu di sản” giúp chuyển đổi từ tham quan thụ động sang chủ động. Thông qua cơ chế tích điểm, hoàn thành chặng, người tham gia không chỉ đi qua mà còn trực tiếp tham gia vào quá trình khám phá. Yếu tố “game hóa” góp phần tăng mức độ gắn kết du khách với di sản.

“Hộ chiếu di sản” cũng cho thấy khả năng kết hợp giữa nền tảng số với nội dung di sản. Không chỉ hỗ trợ du khách tiếp cận thông tin thuận tiện hơn, việc số hóa còn góp phần xây dựng cơ sở dữ liệu về hành vi tham quan, từ đó phục vụ công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản theo hướng hiệu quả, bền vững. Điều này phù hợp với yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa được nêu trong Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Trên thế giới, việc tổ chức di sản theo hành trình trải nghiệm đã được triển khai ở nhiều quốc gia tiêu biểu là chương trình “Japan Heritage” của Nhật Bản, hay châu Âu với sáng kiến “European Heritage Label”. Trong khi đó, ở Việt Nam, hình thức này chưa được triển khai rộng rãi. Điểm chung của các mô hình nêu trên là chuyển cách tiếp cận di sản từ hình thức trưng bày tĩnh sang trải nghiệm có dẫn dắt, trong đó khách tham quan giữ vai trò trung tâm.

Từ thực tiễn tại Việt Nam, có thể thấy “Hộ chiếu di sản” không chỉ tiếp cận xu hướng quốc tế, mà còn được điều chỉnh phù hợp với đặc điểm của mỗi địa phương.

“Hộ chiếu di sản” không chỉ là công cụ hỗ trợ trải nghiệm, mà còn là một cách tổ chức lại mối quan hệ giữa con người và di sản. Khi di sản được đặt trong hành trình có tương tác, khả năng tiếp cận được mở rộng, qua đó, góp phần bảo vệ và phát huy giá trị di sản trong đời sống đương đại.