Kể chuyện Chiến dịch Điện Biên Phủ qua hệ thống di tích

Hiện nay, Ban Quản lý di tích tỉnh đang quản lý, khai thác và phát huy giá trị của hàng chục điểm di tích thành phần thuộc quần thể di tích Quốc gia đặc biệt Chiến trường Điện Biên Phủ; trong đó có các điểm di tích tiêu biểu như: Đồi A1, Hầm Đờ Cát, Sở Chỉ huy Chiến dịch tại Mường Phăng, Nghĩa trang Liệt sĩ A1, Him Lam, Độc Lập… Đây là những “tọa độ ký ức” được bảo tồn theo nguyên tắc khoa học, kết hợp giữa bảo tồn nguyên trạng và trưng bày diễn giải, nhằm đảm bảo tính xác thực lịch sử và giá trị giáo dục lâu dài. Đội ngũ thuyết minh viên được bố trí thường trực tại các điểm di tích, đóng vai trò như những “người kể chuyện lịch sử”, dẫn dắt công chúng tiếp cận quá khứ qua lăng kính sinh động, giàu cảm xúc.

Trong dịp nghỉ lễ 30/4 - 1/5 năm nay, các điểm di tích Quốc gia đặc biệt Chiến trường Điện Biên Phủ trở thành điểm đến giàu ý nghĩa, thu hút đông đảo du khách và Nhân dân đến tham quan, dâng hương, tìm hiểu lịch sử. Giữa dòng người về nguồn, còn có các đoàn học sinh từ nhiều trường học trên địa bàn tỉnh tạo nên một không gian trải nghiệm đặc biệt, nơi lịch sử được “học” bằng cảm nhận trực tiếp thay vì qua trang sách khô cứng.

Tại các điểm di tích, học sinh được nghe thuyết minh về diễn biến chiến dịch với các mốc thời gian, chiến thuật tác chiến, nghệ thuật bố trí trận địa và tinh thần chiến đấu của quân và dân ta. Những câu chuyện về các trận đánh then chốt, về sự hi sinh của các chiến sĩ nơi chiến hào, về những đêm kéo pháo, đào hầm… hiện lên cụ thể qua từng địa danh, từng dấu tích.

Tính chân thực của không gian di tích kết hợp với phương pháp thuyết minh giàu hình ảnh đã giúp lịch sử trở nên gần gũi, dễ tiếp nhận và giàu sức lay động. Nhiều em học sinh xúc động khi lần đầu được dâng hương tại các nghĩa trang liệt sĩ, từ đó hình thành nhận thức sâu sắc hơn về giá trị của độc lập, tự do.

Nhân dịp nghỉ lễ, Nhóm múa Mầm Xòe, phường Điện Biên Phủ đã đi trải nghiệm thực tế tại Sở Chỉ huy Chiến dịch ở Mường Phăng. Tại đây, các em được hóa thân thành những chiến sĩ năm xưa, mặc quân phục, tham gia các trò chơi tìm hiểu lịch sử, trải nghiệm bữa cơm chiến trường với cơm nắm, muối vừng. Hoạt động này tạo ra một không gian giáo dục mang tính tương tác cao, giúp trẻ em tiếp cận lịch sử bằng cả giác quan và cảm xúc.

Cô Phạm Linh Dương, phụ trách Nhóm múa Mầm Xòe, phường Điện Biên Phủ, chia sẻ: “Chuyến tham quan, trải nghiệm tại đây mang lại cho các em nhỏ nhiều cảm xúc đặc biệt. Khi được trực tiếp mặc trang phục bộ đội, tham gia các hoạt động tìm hiểu lịch sử và trải nghiệm bữa ăn chiến sĩ, các em tỏ ra rất hào hứng và thích thú. Qua những hoạt động này, lịch sử trở nên gần gũi, dễ hiểu hơn đối với các em. Điều đáng mừng là không chỉ các em nhỏ, mà cả phụ huynh đi cùng cũng có thêm nhiều kiến thức và cảm nhận sâu sắc hơn về quá khứ hào hùng của dân tộc”.

Dưới góc nhìn của du khách, giá trị của hệ thống di tích không dừng lại ở yếu tố tham quan, mà còn là hành trình tri ân và chiêm nghiệm.

Ông Nguyễn Văn Sang, du khách đến từ Hà Nội, chia sẻ: “Trong chuyến tham quan này, tôi đã đến hầu hết các điểm di tích quan trọng của Chiến trường Điện Biên Phủ. Mỗi nơi đều gợi lên những câu chuyện rất xúc động về tinh thần chiến đấu kiên cường và sự hy sinh to lớn của các thế hệ cha anh vì độc lập, tự do của dân tộc. Khi trực tiếp chứng kiến những địa danh lịch sử, tôi càng thấm thía hơn giá trị của hòa bình hôm nay, đồng thời thêm tự hào về truyền thống đoàn kết, ý chí quật cường của dân tộc Việt Nam."

Sau hơn bảy thập kỷ, dịp tháng 5/2026 chị Julie Piroth, hậu duệ đời thứ tư của Trung tá Charles Piroth, Chỉ huy pháo binh Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ năm xưa, đã thực hiện một cuộc hành trình xuyên lục địa để tìm về nơi cụ của mình tự sát vào đêm 15/3/1954.

Giữa không gian trầm mặc của những chứng tích lịch sử, Julie Piroth trang trọng đặt vòng hoa và dành những phút mặc niệm lặng lẽ. Chia sẻ trong niềm xúc động, Julie Piroth bày tỏ: “Tôi không cảm thấy oán trách. Mọi điều đều thuộc về một thời điểm lịch sử nhất định. Tôi tôn trọng cụ của mình, đồng thời hiểu rằng chiến thắng này là điều đúng đắn đối với người Việt Nam”.

“Tôi thực sự ấn tượng với cách nơi đây lưu giữ lịch sử. Mọi thứ được bảo tồn rất rõ ràng, rất sống động. Tôi học được nhiều hơn về những gì đã xảy ra. Và tôi cũng rất trân trọng việc những người lính – cả Việt Nam và Pháp – đều được ghi nhớ. Với tôi, đây là một bài học rất lớn về ý chí và quyết tâm. Khi mục tiêu là độc lập, thì đó là một điều vô cùng lớn lao. Và tôi nghĩ các bạn đã làm được điều đó. Tôi tin rằng ký ức về cụ của tôi sẽ vẫn còn, cũng như ký ức về tất cả những người đã ngã xuống ở đây. Và điều quan trọng nhất là chúng ta nhớ về quá khứ để trân trọng hòa bình hôm nay” - Julie Piroth nói.

Theo thống kê của Ban Quản lý Di tích tỉnh, trong dịp nghỉ lễ năm nay, các điểm di tích đã đón 18.083 lượt khách trong nước và 37 lượt khách quốc tế. Con số này phản ánh sức hút ngày càng lớn của du lịch lịch sử - văn hóa tại Điện Biên. Đặc biệt, việc các trường học tổ chức cho học sinh tham quan, trải nghiệm tại di tích cho thấy xu hướng tích hợp giáo dục lịch sử với thực tiễn đang được quan tâm, góp phần hình thành thế hệ công dân có ý thức lịch sử và trách nhiệm xã hội.

Để đáp ứng nhu cầu tham quan ngày càng tăng, Ban Quản lý di tích tỉnh đã triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý và phục vụ: Bố trí đội ngũ thuyết minh viên chuyên nghiệp, tổ chức các hoạt động dâng hương, hướng dẫn trải nghiệm, thực hiện chính sách miễn, giảm vé theo quy định. Công tác đảm bảo an ninh trật tự, vệ sinh môi trường được chú trọng, tạo dựng hình ảnh điểm đến an toàn, thân thiện.

Có thể thấy, việc kể chuyện Chiến dịch Điện Biên Phủ qua hệ thống di tích là một quá trình diễn giải lịch sử mang tính hệ thống, kết hợp giữa bảo tồn, giáo dục và phát triển du lịch. Trong dòng chảy của thời gian, những “địa chỉ đỏ” nơi đây tiếp tục phát huy vai trò như những cột mốc ký ức, góp phần bồi đắp bản sắc văn hóa, hun đúc tinh thần yêu nước và lan tỏa giá trị lịch sử đến các thế hệ hôm nay và mai sau.