Kiểm soát, ngăn ngừa dịch sốt xuất huyết: Bịt “lỗ hổng” trong ý thức phòng bệnh

Gia tăng ca mắc sốt xuất huyết trong cộng đồng

Theo số liệu của Bộ Y tế, từ ngày 1/1 đến 13/4/2026, cả nước ghi nhận 31.927 trường hợp mắc sốt xuất huyết, trong đó có 4 trường hợp tử vong. Số ca mắc gia tăng ngay từ những tháng đầu năm, tập trung chủ yếu tại các tỉnh, thành phố khu vực phía Nam. Riêng tại Hà Nội, từ đầu năm đến nay đã ghi nhận 202 ca mắc tại 75 xã, phường.

Hiện nay, số ca mắc sốt xuất huyết đang có xu hướng gia tăng tại một số địa phương. Dù tình hình vẫn được theo dõi, giám sát chặt chẽ, tuy nhiên vẫn còn hiện hữu nguy cơ số ca mắc tiếp tục tăng trong thời gian tới. Do đó, công tác phòng, chống phải được triển khai quyết liệt và duy trì thường xuyên.

Theo Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) Võ Hải Sơn, ngoài yếu tố chu kỳ, hiện nay còn có thêm nhiều yếu tố tác động như: Thời tiết nóng lên, mưa thất thường, đô thị hóa nhanh, mật độ dân cư cao và sự tồn tại của nhiều vật chứa nước trong khu dân cư. Những yếu tố này có thể làm dịch xuất hiện sớm và khó kiểm soát hơn nếu cộng đồng không duy trì thường xuyên các biện pháp phòng bệnh.

Đáng lo ngại là hiện nay, nhận thức về phòng, chống sốt xuất huyết của một bộ phận người dân vẫn chưa đầy đủ. Nhiều người cho rằng muỗi truyền bệnh chỉ sinh sản ở môi trường nước bẩn, trong khi thực tế, muỗi vằn thường đẻ trứng ở các dụng cụ chứa nước sạch hoặc nước tương đối sạch tại khu vực trong và xung quanh nhà, như: Chum, vại, lọ hoa, xô chậu... Bên cạnh đó, không ít người còn trông chờ chủ yếu vào việc phun hóa chất, trong khi biện pháp quan trọng và bền vững nhất là chủ động loại bỏ các nơi muỗi đẻ trứng, diệt bọ gậy.

Đồng quan điểm trên, ông Ngô Hùng Sơn, Trạm Y tế phường Hai Bà Trưng cho biết, thời gian gần đây số ca mắc sốt xuất huyết tại Hà Nội có xu hướng tăng, xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Trong đó, yếu tố thời tiết diễn biến thất thường, giao thương đi lại nhiều tại khu vực miền Bắc là những tác nhân chính khiến dịch bệnh diễn biến phức tạp.

Đáng chú ý, tình trạng thời tiết mưa nắng xen kẽ, độ ẩm cao kéo dài đã tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi truyền bệnh phát triển nhanh. Chu kỳ sinh trưởng của muỗi từ trứng đến trưởng thành chỉ khoảng một tuần. Trong khi đó, mỗi con muỗi cái có thể sống tới 3 tháng, đẻ khoảng 3 lần, mỗi lần lên tới 150 trứng, làm gia tăng nhanh chóng mật độ muỗi trong môi trường.

Ngoài ra, sự gia tăng dân số cơ học cũng làm tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh. Một nguyên nhân đáng lưu ý khác là tâm lý chủ quan của một bộ phận người dân khi chưa nhận thức đầy đủ về mức độ nguy hiểm của sốt xuất huyết, dẫn đến việc lơ là trong công tác phòng, chống dịch.

Tăng cường công tác truyền thông, nâng cao nhận thức

Trước diễn biến này, ngành Y tế đang phối hợp chặt chẽ với các địa phương trong việc giám sát, phát hiện và xử lý kịp thời các ổ dịch, đồng thời đẩy mạnh công tác truyền thông nhằm nâng cao nhận thức trong cộng đồng.

Ngành Y tế xác định khẩu hiệu hành động trong phòng, chống sốt xuất huyết là: "Không có bọ gậy, không có sốt xuất huyết". Do đó, người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh, như: Thường xuyên dọn dẹp nhà cửa, loại bỏ phế thải, không để nước đọng; phòng tránh muỗi đốt bằng cách ngủ màn, sử dụng kem hoặc bình xịt chống muỗi, lắp lưới chống muỗi tại cửa sổ. Cần duy trì các biện pháp diệt bọ gậy, như: Vệ sinh dụng cụ chứa nước hằng tuần; thay nước bình hoa, bát nước kê chân tủ; đậy kín lu, bể chứa nước; thả cá vào các dụng cụ chứa nước nhằm ngăn chặn muỗi sinh sản.

Nhiều năm làm công tác phòng, chống dịch bệnh sốt xuất huyết, ông Ngô Hùng Sơn đánh giá, việc thả cá vào chum, vại và các dụng cụ chứa nước nhằm tiêu diệt bọ gậy là biện pháp đơn giản, dễ thực hiện, mang lại hiệu quả thiết thực trong kiểm soát muỗi truyền bệnh. Ưu điểm của phương pháp này là chi phí thấp, không đòi hỏi kỹ thuật hay phương tiện phức tạp. Trong điều kiện môi trường phù hợp, cá có thể tự sinh trưởng, góp phần duy trì hiệu quả diệt bọ gậy lâu dài. Đồng thời, cá còn giúp làm sạch nguồn nước mà không gây ô nhiễm.

Tuy nhiên, biện pháp này cũng tồn tại những hạn chế nhất định. Hiệu quả phụ thuộc vào khả năng thích nghi của cá với môi trường; trên thực tế, không phải lúc nào cá cũng tiêu diệt được toàn bộ bọ gậy, muỗi vẫn có thể sinh sản nhưng với mật độ thấp hơn. Ngoài ra, thời gian phát huy hiệu quả thường kéo dài 1-2 tháng, do đó không phù hợp trong các tình huống cần kiểm soát dịch nhanh.

Để đạt hiệu quả cao, người dân cần kết hợp thả cá với các biện pháp khác, như: Sử dụng hóa chất diệt bọ gậy an toàn; cần chú ý làm sạch môi trường nước; nếu có nhiều rong, rêu hoặc cây cỏ, cần được loại bỏ để tạo điều kiện cho cá phát huy tác dụng trong việc loại bỏ bọ gậy hiệu quả.