Mỹ tăng thuế ô tô, châu Âu gấp rút tìm cách "tháo ngòi" căng thẳng

Reuters ngày 5/5 (giờ địa phương) dẫn lời Đại diện thương mại Mỹ Jamieson Greer xác nhận ông đã thông báo cho các quan chức thương mại EU và Đức về kế hoạch của Washington áp thuế nhập khẩu 25% đối với ô tô EU. “Tôi liên lạc để giúp họ hiểu vì sao (quyết định tăng thuế xảy ra). Chúng tôi sẽ tiếp tục thảo luận, nhưng hành động này (tăng thuế với ô tô EU) đang được Tổng thống Donald Trump thực hiện”, ông Greer nói.

Chưa rõ thời điểm thuế mới có hiệu lực. Sau khi nhậm chức đầu năm ngoái, Tổng thống Trump tuyên bố áp thuế 25% đối với ô tô nhập khẩu. Tháng 8/2025, ông Trump và Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen đạt thỏa thuận thương mại song phương Mỹ-EU, trong đó có điều khoản Mỹ giảm thuế nhập khẩu ô tô EU xuống 15%.

Tuy nhiên, sau 9 tháng kể từ ngày có thỏa thuận, Mỹ không hài lòng vì EU chưa dỡ bỏ thuế đối với hàng công nghiệp nhập khẩu từ Mỹ như cam kết. Nghị viện châu Âu đã hai lần hoãn thông qua dự luật về thỏa thuận thương mại EU-Mỹ, một phần lí do liên quan đến việc Tổng thống Trump dọa áp thuế với các đồng minh châu Âu không ủng hộ đề xuất mua lại Greenland, cũng như việc áp thêm các loại thuế nhập khẩu khác.

Trước tuyên bố của ông Greer, Tổng thống Trump cách đây vài hôm thông báo việc tăng thuế sẽ có hiệu lực trong tuần này và EU có thể tránh thuế quan bằng cách chuyển các nhà máy sản xuất tới Mỹ. "Chúng ta có thỏa thuận với EU nhưng họ không tuân thủ. Tôi tăng thuế ô tô và xe tải EU lên 25%, nghĩa là hàng tỷ USD sẽ chảy vào Mỹ, buộc họ phải chuyển sản xuất (đến Mỹ) nhanh hơn nhiều", ông Trump phát biểu.

Các quan chức Nhà Trắng chưa nêu cơ sở pháp lý cho việc tăng thuế. Hồi tháng 2/2026, Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các loại thuế nhập khẩu đối ứng ông Trump áp dụng dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Sau phán quyết này, Tổng thống Trump công bố một mức thuế mới 10% với hàng hóa toàn cầu, hiệu lực từ cuối tháng 2.

Từ phía châu Âu, sau cảnh báo của Mỹ, Chủ tịch EC Ursula von der Leyen khẳng định EU đang "trong giai đoạn cuối cùng" của việc thực hiện các điều khoản trong thỏa thuận thương mại EU-Mỹ liên quan đến việc giảm thuế đối với hàng hóa Mỹ. Bà cũng cảnh báo EU sẽ có phản ứng trả đũa nếu Mỹ tăng thuế ô tô.

"Thỏa thuận là thỏa thuận. Chúng ta đã đạt được thỏa thuận. Bản chất của thỏa thuận này là sự thịnh vượng, các quy tắc chung và sự đáng tin cậy. Chúng tôi mong muốn đạt được lợi ích chung, sự hợp tác và độ tin cậy trong quan hệ hai bên nhưng chúng tôi cũng chuẩn bị cho mọi tình huống", bà phát biểu.

Dữ liệu của Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô châu Âu (ACEA) cho thấy, xuất khẩu ô tô chiếm một phần đáng kể trong hoạt động kinh doanh giữa EU và Mỹ, chiếm 8% tổng kim ngạch thương mại. Mỹ là điểm đến hàng đầu cho ô tô sản xuất tại EU, chiếm 29% tổng giá trị xuất khẩu của EU. EU cũng là một trong những thị trường lớn của ô tô Mỹ.

Nếu việc áp thuế được Mỹ thực hiện, Đức, quốc gia có nhiều hãng ô tô hàng đầu, sẽ là quốc gia chịu ảnh hưởng lớn nhất. Viện Kinh tế Thế giới Kiel ước tính các biện pháp thuế quan của Mỹ có thể gây sụt giảm tổng sản lượng kinh tế Đức khoảng 0,3%.

Các nỗ lực ngoại giao đang được thúc đẩy nhằm hạ nhiệt căng thẳng. Ủy viên Thương mại EU Maros Sefcovic dự kiến gặp Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer để tìm kiếm giải pháp trước thềm cuộc họp bộ trưởng thương mại G7. Trong nội bộ Nghị viện châu Âu, ông Manfred Weber, lãnh đạo nhóm trung hữu lớn nhất, cũng kêu gọi đẩy nhanh tiến trình thông qua dự luật liên quan đến thỏa thuận với Mỹ.

Theo Politico, Thủ tướng Đức Friedrich Merz, người gần đây có những bất đồng với Tổng thống Trump về tình hình Iran, ngày 5/5 thể hiện mong muốn "đạt thỏa thuận với Mỹ càng sớm càng tốt" thay vì tiếp tục lời qua tiếng lại.

Ông Merz cũng ngỏ ý muốn tăng cường hợp tác với Mỹ. "Tôi sẽ không từ bỏ nỗ lực cải thiện quan hệ xuyên Đại Tây Dương, cũng như không từ bỏ việc hợp tác với ông Trump", Thủ tướng Đức phát biểu.

Trong khi đó, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron ngày 5/5 kêu gọi Mỹ và EU không nên tốn thời gian tranh cãi chuyện áp thuế. "Đặc biệt là trong giai đoạn địa chính trị mà chúng ta đang trải qua, các đồng minh như Mỹ và EU có những việc quan trọng hơn nhiều để làm", ông Macron phát biểu.

Tuy nhiên, cũng có các quan chức châu Âu đánh giá khả năng sớm đạt đồng thuận trong nội bộ EU về thỏa thuận với Mỹ là không cao. Chuyên gia Ignacio García Bercero, người từng đứng đầu các cuộc đàm phán thương mại của EU, nêu quan điểm: "EU không nên nhượng bộ trước áp lực hay leo thang căng thẳng của Mỹ".